27 september 2014

Wat gebeurde er op 27 september 1944?

27 september 1944
Allengs wordt het steeds duidelijker dat operatie Market Garden, zoals de massale luchtlanding van de geallieerden intern werd genoemd, niet het gewenste effect heeft gehad. Ondergrondse bladen zoals de Klaroen der Bevrijding zullen hun trompetgeschal toch nog heel even binnen moeten houden. Nederland is nog niet bevrijd.

26 september 2014

Wat gebeurde er op 26 september 1944?

26 september 1944
Nu, ruim een week na de luchtlanding bij Arnhem, wordt langzaam duidelijk dat de pogingen van de Geallieerden om een bres te slaan in de verdediging van de Duitsers, zijn mislukt. Een klein deel van Nederland is wel bevrijd, maar de rest blijft zuchten onder het Duitse juk.


Ongeveer eenderde van Nederland was bevrijd, zoals uit het volgende kaartje blijkt:



En in het deel van het land dat nog steeds bezet is, gaan de Duitsers als beesten tekeer, zo blijkt uit dit nummer van de illegale krant Trouw.

17 september 2014

Wat gebeurde er op 17 september 1944?

17 september 1944
Het was een zondag, en dan niet zomaar eentje. Nee, het was de dag dat de geallieerden massaal in inval trachtten te doen in Nederland. Grote hoeveelheden parachutisten kwamen naar beneden in het kader van de operaties Market en Garden, later vaak aangeduid met de verzamelnaam Market Garden. Die codenamen waren toen alleen bij het oppercommando bekend, de gewone Nederlander hoorde alleen iets over een 'invasie'. De reguliere pers verscheen die zondag niet, maar de illegale bladen wisten niet hoe snel ze het heugelijke nieuws naar buiten moesten brengen. Zoals de Oranje Gids:


En de duikbode (oorspronkelijk gestart als mededelingenblad voor onderduikers) wist het volgende te melden:


Het begin was er, en bijna niemand wist wat er nog voor ellende stond te gebeuren.

16 september 2014

Wat gebeurde er op 16 september 1944

16 september 1944
Okee, je kunt als bezettingsmacht natuurlijk blijven ontkennen dat er iets aan de hand is, maar op een gegeven moment zullen toch ook de gezagsgetrouwe kranten iets van het nieuws moeten brengen? Zo baseert de Gooi- en Eemlander zich op 16 september op bronnen rondom de Duitsers om toch het nieuws over een kleine invasie te kunnen melden.


Inmiddels was een klein stukje Nederland al bevrijd, te weten Maastricht en Eijsden. Ik heb voorlopig een kaartje gemaakt, met in groen de bevrijde delen.

14 september 2014

Wat gebeurde op 15 september 1944

15 september 1944

Het is een vrijdag en de lucht lijkt te zinderen, hoewel niemand nog het fijne ervan weet. Trouw meldt voorzichtig nieuws, maar houdt enkele slagen om de arm:


Andere ondergrondse bladen hinten ook dat er wat staat te gebeuren, waardoor Nederland in zijn geheel bevrijd zou moeten worden. Maar ook daar is het meer gissen dan keiharde wetenschap. Slechts een paar kleine stukjes van ons land zijn bevrijd, de rest nog niet.


en


De bevolking wordt langzaam voorbereid op een intocht van geallieerde militairen, met een strenge waarschuwing. Het lijkt wel vreemd, dat mensen nog bloemen zouden hebben om naar de bevrijders te werpen als teken van vreugde. En ook vruchten lijken niet erg waarschijnlijk, maar zo staat het er wel.


07 september 2014

Wat gebeurde er van 8 - 14 september 1944?

8 september 1944
Het is vrijdag en het eind van een gecompliceerde week nadert. Via de ondergrondse pers krijgen we te horen hoe een en ander zit.


10 september 1944
Gisteren, zaterdag, even geen verslag gedaan van de gebeurtenissen. Vandaag heeft de weerslag van de uitzendingen der BBC gunstig nieuws. De geallieerden komen er aan en als ze hier zijn zal er met Nederlands geld worden betaald, zo staat er.


Later zal blijken dat het geld toch een wat stevig Amerikaans sausje heeft gekregen. Onze koningin in het midden van een dollarbiljet, dat wèl de waarde van een Hollandse gulden vertegenwoordigt.


Vanwege drukke werkzaamheden gisteren geen inschrijving. Vandaar dat we gewoon verder gaan met
12 september 1944
De dag, dat de reguliere - Duitsgezinde - kranten nog even konden palaveren over "De Leider" en wat hij toch allemaal voor mooie inzichten had:


Terwijl de ondergrondse pers nieuws te brengen had dat er echt iets toe deed. Namelijk dat de eerste geallieerde troepen voet op Nederlandse bodem hadden gezet. Het Parool wijdde er zelfs een speciale editie aan.


13 september 1944
De partijen die nog steeds denken dat het "1000-jarige rijk" er zal komen, laten nog even van zich horen. Een praatje voor eigen kring, met dreigementen, verdachtmakingen en dergelijke.


14 september 1944

Wie echter de ondergrondse pers leest, krijgt een heel ander beeld van de situatie. De geallieerden staan voor de poort en het is nog maar een kwestie van tijd voordat grote delen van Nederland bevrijd zullen zijn.

31 augustus 2014

Wat gebeurde er 70 jaar geleden? 1-7 september 1944

In de laatste maanden van 1944 leefde Nederland tussen hoop en vrees. De berichten dat de oorlog snel ten einde zou zijn volgende elkaar in rap tempo op. Ik probeer de sfeer van die tijd een beetje terug te halen, in de vorm van een dagboekverslag. Om de draad er een beetje in te houden, zal ik dit ene bericht steeds uitbreiden, zodat de chronologie intact blijft.

1 september 1944
De illegale bladen stonder er bol van: de oorlog is zijn zesde jaar ingegaan. Een referentie naar de inval in Polen op 1 september 1939, die het begin van de Tweede Wereldoorlog betekende.


Het blaadje "Weet U dat" werd door de ondergrondse in de omgeving van Helmond uitgegeven. De bewaarde exemplaren zijn gescand door de Koninklijke Bibliotheek en in te zien via website www.delpher.nl.

2 september 1944

De nog bestaande pers, de vast zat onder het Duitse juk, trachtte de lezer een verdraaide werkelijkheid voor te houden. Het ging er om, de lezer ervan te doordringen dat het Duitse leger op termijn zou zorgen voor een 'bevrijd Europa'.


Ook in het advertentiegedeelte van de Gooi- en Eemlander leek het alsof het leven zijn gewone gang bleef gaan


3 september 1944
Op deze zondag vertrok een goederentrein van Westerbork naar Auschwitz. Het zou het laatste transport naar dat vernietigingskamp zijn. In de wagons ruim 1000 mensen, onder wie de zusjes Margot en Anne. Slechts weinigen wisten wie zij waren, het zou tot na de oorlog duren voordat Anne wereldberoemd werd met haar dagboek.

















4 september 1944
Een deel van de lage landen (met name België) was al bevrijd, de rest zuchtte nog onder de bezetting. In de officiële kranten vooral berichten over executies en maatregelen zoals een avondklok. De tijd dat mensen weer in de open lucht mochten vertoeven was weer korter gemaakt.






















De illegale pers, daarentegen, meldde ook ander nieuws. Uit een simpel berichtje over de loop van de treinen valt heel wat af te lezen. Nederlanders bleven thuis en het waren vooral Duitsers die in groten getale de trein naar het oosten namen.


Er leek wat te broeien. Uiteraard speelde de illegale pers daar op in. Met een berichtgeving die in de reguliere kranten natuurlijk nooit gepubliceerd had kunnen worden. Elke 'gewone' krant die in 1944 uitkwam kreeg zijn papier, inkt en wat dies meer zij via de bezetter. Eén verkeerd woord en er volgde de een verschijningsverbod.


5 september 1944
Deze dag zou later de geschiedenis ingaan als Dolle Dinsdag. Via allerlei kanalen werd geventileerd dat de bevrijding van Nederland nog maar een kwestie van dagen zou zijn. De geallieerde legers lagen voor de poorten en binnen een paar dagen zouden ze massaal binnenvallen.
Op de bezetter maakte dit indruk en de teugels werden strak aangetrokken. In de volgzame kranten werd het bericht gepubliceerd dat iedereen gewoon aan zijn dagelijkse werk moest gaan. Want anders...


Het verschil met de ondergrondse pers had deze dag niet groter kunnen zijn. Sommige bladen lieten het niet bij een voorzichtige hint naar eventuele acties van de Geallieerden, nee ze knalden er meteen fors op.


Compleet met de Nederlandse vlag achter de titelregel. Dit blijf bij de bezetter niet onopgemerkt en het idee dat de oorlog bijna voorbij was, werd steeds sterker. Soldaten kozen het hazenpad en gingen op alle mogelijke manieren terug naar Duitsland. Hier een foto van vluchters op de fiets vanuit Den Haag, op internet gezet door het Geheugen van Nederland.


6 september 1944
Op woensdag kwam de harde werkelijkheid weer naar voren. De euforie van de dinsdag was misplaatst en door overmoed hadden mensen dingen gedaan die ze fataal waren geworden. De ondergrondse pers deed zijn best om de plooien weer glad te strijken. Onder andere met een speciale editie, bedoeld voor de regio Rotterdam.


7 september 1944
Vol goede hoop, maar toch van slag vanwege de gebeurtenissen van eergisteren en vooral van gisteren.